خداى تعالى کتابى راهنما فرستاد و در آن خوب و بد را روشن ساخت. پس راه خوبى را پیش گیرید تا هدایت شوید و از راه بدى دورى جویید تا به مقصد برسید.

مراحل تفسیر موضوعی؛ انتخاب موضوع یا مسئله

نخستین مرحله در تفسیر موضوعی، انتخاب موضوع یا مسئله است. دربارة ویژگی ها ی موضوع و منبع انتخاب آن، برخی قرآن پژوهان بر منبع خاص یا ویژگی های معینی تأکید کرده اند. 

 

مراحل تفسیر موضوعی؛ تحدید مفهومیِ موضوع یا مسئله

تحدید مفهومیِ موضوع یا مسئله نکتة دیگری است که در استفاده درست از آیات در تفسیر موضوعی نقش مهمی دارد. 

مراحل تفسیر موضوعی؛ استخراج و گردآوری آیات

سومین مراحل تفسیر موضوعی، استخراج و گردآوری آیات می باشد. در گردآوری آیات، استاد بر سه نکته تأکید دارند:

 

مراحل تفسیر موضوعی؛ تعیین حد دلالت آیات

در این مرحله، آیات گردآوری شده مرور می شود و حد دلالت هریک بر مطلب مورد نظر تعیین و به این طریق آیات صریح، اظهر، ظاهر و احتمالی مشخص می گردد.

 

مراحل تفسیر موضوعی؛ تعیین نوع ارتباط آیه با موضوع

در این مرحله از تفسیر موضوعی، مفسر برداشت اجمالی و ابتدایی خود از هر آیه را در خصوص موضوع مورد بررسی ثبت و به تعبیر ی هر آیه را نشاندار می کند و این نشانه گذاری بر آیات پیش از بررسی تفصیلی و تفسیر کامل آنهاست .

 

روش و مراحل تفسیر موضوعی

«روش‌های تفسیری» درواقع از مبادی نخستین هر نوع پژوهش تفسیری است، یعنی مفسر در آغاز باید معلوم کند که به گونه‌ای اصولی چه مبنا (روش)ای را زیربنای استخراج مفاهیم عقلی، نقلی، علمی، کلامی، فلسفی و ... از قرآن قرار داده است، اما اهتمام و توجه مفسر به یک بعد از ابعاد معارف قرآنی و انصراف از دیگر جنبه‌ها، در مرحله بعد مطرح است، بنابراین اختلاف در گرایش‌های علمی مفسران، ربطی به روش‌های تفسیری ندارد و درواقع از اوصاف عرضی تفسیر است.

 

مکاتب تفسیری

تفسیر قرآن از دوران پیامبر عزیز اسلام (ص) آغاز شد و در طول تاریخ مراحل مختلفی رائ پشت سر نهاد و مکاتب مختلف تفسیری شکل گرفت و پیوسته مفسران و قرآن پژوهان کوشیدند تا از برکات این خوان معنوی بهره مند شوند. 

مکاتب تفسیری؛ مکتب تفسیری صحابه

صحابه از پیامبر که سرچشمه زلال وحی بود بهره می گرفتند و بر اساس استعداد و عطش خویش، آنچه را که می خواستند از او دریافت می کردند، که خدا فرمود:

مکاتب تفسیری؛ مکتب تفسیر نبوی (ص)

همانطور که اشاره کردیم، خداوند پیامبر (ص) را به عنوان مفسر قرآن معرفی کرد . یک نگاه اجم الی به قرآن، ضرورت تفسیر و تبیین آن را نشان می دهد. و خداوند بزرگ چنین اراده کرده است که قرآن را، معلّمانی راستین باشد و از جانب او به مردم ، تعلیم دهند. و در مورد پیامبر عزیز اسلام (ص) تأکید فرمود که:

 

مکاتب تفسیری؛ مکتب تفسیر اهل بیت

اولین مکتب تفسیری را پیامبر عزیز اسلام  تاسیس کردند و پس از ارتحال ایشان ائمه اهل بیت  که شایسته ترین و بالاترین جایگاه را در تفسیر داشتند، بنا نهادند.

مکاتب تفسیری؛ مکتب تفسیری تابعین

تفسیر تابعین دارای ویژگی های زیر بوده است:

قدمت تفسیر موضوعی

اگر به قرون میانه و متقدم مراجعه کنیم، به سختی می توانیم تفسیر موضوعی را در بین آثار علما بیابیم؛ چرا که میراث تفسیری گذشته_ چه در میان اهل سنت و چه در میان شیعیان_ تفسیر ترتیبی است (پاکتچی، 1387: 268)

آسیب شناسی تفسیر موضوعی

برای تفسیر موضوعی تعاریفی بیان کرده‌اند. بعضی گفته‌اند: عبارت است از بیان معارف مربوط به یک موضوع از لابه لای آیات موجود در یک یا چند سوره.[۱] به گفته بعضی دیگر تفسیر موضوعی آن است که آیات مرتبط به هر موضوعی که در قرآن پراکنده‌اند گردآوری و یکجا بررسی شوند تا نظر قرآن درباره آن موضوع و ابعاد آن به دست آید.[۲]

آسیب شناسی تفسیرموضوعی؛ غفلت از سیاق

در تفسیر موضوعی گاه یک بخش از یک آیه و گاه یک آیه از مجموعة چند آیه تقطیع می شود و مورد استناد قرار می گیرد. 

 

آسیب شناسی تفسیرموضوعی؛ نگرش تک بعدی

در تفسیر موضوعی، مفسر بر موضوعی خاص متمرکز می شود و آنچه را ارائه می کند .

آسیب شناسی تفسیرموضوعی؛ تحمیل رأی و تطبیق ناروا

آسیب دیگری که میان تفسیر موضوعی و ترتیبی مشترک است ولی زمینه های آن در تفسیر موضوعی بیشتر وجود دارد تحمیل و تطبیق نارو ای آرا و نظریات  بر آیات است.  از آنجا که مفسر موضوعی در صدد نظریه پردازی با استناد به آیات در موضوعی خاص است، نهایت کوشش خود را به کار می بندد تا نظریه ای را ارائه کند و به همین دلیل اشتیاق به نظریه پردازی می تواند او را به ورطة تحمیل رأی و تطبیق ناروای آیات سوق دهد.

پیشینۀ تفسیر موضوعی

مطالعات موضوعى قرآن سابقه طولانى دارد؛ اما رشد تفسیر موضوعى قرآن پدیده اى نوآمد به شمارمی آید که در چند دهه اخیر بالنده شده است.

مبانی تفسیر؛ اسلوب های تفسیری

ممکن است برخی گمان برند آن چه درباره  تفسیر موضوعی -علمی مطرح گردید، قابلیت آن را ندارد که چونان یک روش مطرح گردد؛ بلکه صرفاً باید آ ن را یک اسلوب تفسیری قلمداد کرد.

مبانی تفسیر؛ تفسیر علمی

پس از آشنایی با اسلوب های تفسیری، لازم است به جایگاه روش های تفسیری نیز توجه گردد. روش های تفسیری، برخلاف اسلوب های تفسیری، که در جهت تعیین شکل و صورت تفسیر گام بر می داشتند، درصدد تأمین محتو ای هماهنگ، سازگار و منطقی تفسیر هستند.

مبانی تفسیر؛ تفسیر و آسیب پذیری آن

 مناسب است که برای نشان دادن برتری روش تفسیر موضوعی - علمی، ابتدا به برخی از آسیب های احتمالی پرداخته شود که ممکن است بر هر گونه تفسیری سایه افکند، سپس معین شود که چگونه روش مزبور، این آسیب ها را برنمی تابد.

مبانی تفسیر؛ ویژگی های تفسیر موضوعی برون گرا

«تفسیر موضوعی برون گرا» از ویژگی هایی برخوردار است که می تواند آن را از مرتبه یک اسلوب تفسیری فراتر برده، به عنوان یک روش تفسیری مطرح نماید. این ویژگی ها عبارت اند از:

روش تفسیر

 برای تعریف مفهوم «روش تفسیری» در آغاز باید به مفهوم لغوی و اصطلاحی «روش» اشاره کنیم. «روش» (نهج، منهج) در لغت به معنای «راه روشن و آشکار» آمده است(1). 

 

روش تفسیر؛ تفسیر ترتیبی

تفسیر ترتیبی، روشن ساختن و به دست آوردن مراد یک یا چند آیه در متن سوره است. به عبارت دیگر ، تفسیر ترتیبی ، شرح و توضیح آیات قرآن ، به ترتیب قرآن کنونی است که از سوره حمد شروع می شود و به سوره ناس ختم می شود.

 

روش تفسیر؛ تفسیر موضوعی

تفسیر موضوعی را تفسیر موضوعی به سه قسم معرفتی، عصری یا عینی و سوره ای تقسیم کرده اند:
 

 

مبانی تفسیر؛ تفسیر موضوعی برون گرا

با مراجعه به کتبی که در گذشته برای مطالعه در زمینه «تفسیر موضوعی» معرفی گردیده است، می توان دریافت که نگاه اکثر نویسندگان کتاب های مزبور نسبت به تفسیر موضوعی، بر راهکار «تفسیر موضوعی درون گرا» متمرکز شده است.

معرفی اجمالی روش تفسیری موضوعی – علمی

در این روش، به تحلیل های علمی، فقط از جهت ارائه عناصر اصلی موضوع خود، که در واقع، مسأله اساسی این نوع تحلیل ها می باشد، اعتماد گردیده و درباره احکامی که علم در باره آ ن ها مطرح می نماید، با دیده تردید نگریسته می شود. 

 

مراحل شکل گیری تفسیر موضوعی علمی

درباره مراحل تحقق این روش تفسیری باید گفت علاوه بر مراحل عمومی ذکر شده برای هر تفسیر موضوعی، لازم است این مراحل نیز تحقق یابد:

جامعیت و خاتمیت

دو عنصر«جامعیت» و «خاتمیت» می تواند به عنوان مهم ترین مبانی دین اسلام برای تبیین جایگاه منطقی روش تفسیر موضوعی- علمی در نظر گرفته شود . پیرامون «جامعیت قرآن کریم» سه دیدگاه عمده وجود دارد: حداقلی، حداکثری و اعتدالی (23 ، ص: 6). 

 

تفاوتهای تفسیر موضوعی و ترتیبی

تفسیر موضوعی با تفسیر ترتیبی فرق دارد. برخی از تفاوتها عبارتند از:

 

کلیدهای تفسیر

برای رسیدن به تفسیر، به اصولی نیازمندیم. کسی که می خواهد خود به تفسیر برسد، باید کلید هایی  داشته باشد. این کلیدها خیلی کوچک هستند. اما همین کلیدهای کوچک هستند که درهای بزرگ را می گشایند.

 

1 2 صفحه:
  • اشتراک دانش و مهارت مالی و حسابداری
  • قرآن پژوهی مالی و حسابداری
  • شرکت دانش پژوهان مالی فرانگر
  • مرکز مشاوره الکترونیک حسابداری, مالی و سرمایه گذاری
  • توسعه توانمندی و فرصتهای شغلی مالی و حسابداری
  • انتخاب برتر محصولات, خدمات و بازار حسابداری, مالی و...
  • توسعه نگر دانش و مهارت مالی و حسابداری
  • آتیه نگر دانش و سواد مالی مدیران ارشد
  • بهینه نگر دانش و سواد مالی خانواده
  • هدیه مالی تیم متفکران نوین مالی در شبکه اجتماعی